Μόνιμη υπογεννητικότητα, 1 = ανάγκη μεγάλων αλλαγών σε εκπαίδευση, υγεία και δημόσιο

Αφού παρατήσαμε στην πράξη το θέμα της υπογεννητικότητας, είναι η ώρα να προετοιμαστούμε για τις συνέπειές της…

(Αυτό είναι το πρώτο από τα τρία άρθρα μου για την υπογεννητικότητα που δεν θελήσαμε να αντιμετωπίσουμε).

Για την υπογεννητικότητα στην Ελλάδα έχουν γράψει πάρα πολλοί άλλοι άνθρωποι, μεταξύ τους και εγώ, πολλοί πριν από εμένα. Η δικιά μου προσέγγιση είναι πως στην Ελλάδα του σήμερα αυτό το πρόβλημα αντιμετωπίζεται αποκλειστικά και μόνο με ΛΕΦΤΑ, μιας και όλες οι υπόλοιπες «συνθήκες» που θα έπρεπε να βελτιωθούν, απλά δεν θα… βελτιωθούν! Για αυτό και επιμένω στο ότι πρέπει να δοθούν σοβαρά χρηματικά κίνητρα για το 2^ο παιδί κάθε οικογένειας (15.000 για το 2^ο και 25.000 για το 3^ο και όλα τα υπόλοιπα πρότεινα, επειδή δυστυχώς η Ελλάδα δεν είναι έτοιμη να πληρώσει πχ 500 Ευρώ / μήνα για 18 χρόνια για ένα παιδί. Αν υπήρχαν τα λεφτά, η πλειοψηφία θα ούρλιαζε να δοθούν για συντάξεις).

Γιατί προτείνω κίνητρα για το 2^ο παιδί; Επειδή συνεχίζουμε ως χώρα να είμαστε «ένα βήμα πίσω». Όταν ο κόσμος έκανε 2 παιδιά, δίναμε κίνητρα για να κάνει 4, αντί για 3. Τώρα δίνουμε κίνητρα (μικρά) για τα 3 παιδιά, όταν οι περισσότεροι σταματούν στο 1^ο παιδί. Αν δεν δώσουμε σοβαρά ποσά για να κινητροδοτήσουμε τα ζευγάρια να κάνουν 2^ο παιδί, σε λίγα χρόνια θα δίνουμε λεφτά για το 1^οπαιδί…

Βολικές διαπιστώσεις / οργή και θεωρία

Αρκετοί από όσους μιλούν για την υπογεννητικότητα συνήθως επισημαίνουν το πρόβλημα, αλλά είτε δεν προτείνουν λύσεις (μένοντας σε βολικές διαπιστώσεις και οργή κλπ), είτε προτείνουν θεωρητικές και ανεφάρμοστες προτάσεις, που γνωρίζουν και οι ίδιοι πως δεν έχουν καμία πιθανότητα εφαρμογής. Ο λόγος είναι απλός: Στην Ελλάδα έχουν καταλάβει πολλοί άνθρωποι πως η πλειοψηφία της κοινωνίας δεν θέλει «λύσεις που ξεβολεύουν» και «ευθύνες». Αν πάμε προς το παγόβουνο, προτιμάμε απλά να βρίζουμε τον καπετάνιο, όχι να τον αλλάξουμε / στρίψουμε το τιμόνι. Σημασία έχει να μη νιώσει κάποιος «υπεύθυνος», να «φταίνε πάντα κάποιοι άλλοι». 

Την ώρα όμως που οι περισσότεροι πολίτες προσπαθούν να παραστήσουν τη… στρουθοκάμηλο, βάζοντας το κεφάλι τους μέσα στη γη για να μη δουν τα προβλήματα γύρω τους (ή απλά νοιάζονται μόνο για την πάρτη τους), η υπογεννητικότητα πλέον αποτελεί μία πραγματικότητα, που μάλλον ήρθε για να μείνει. Κάθε χρόνο σημειώνεται νέο αρνητικό ρεκόρ γεννήσεων και λογικά τα επόμενα χρόνια η κατάσταση θα χειροτερέψει, μιας και χειροπιαστές λύσεις (και λεφτά που να τις υλοποιήσουν) δεν φαίνονται στον ορίζοντα.

Εδώ συνήθως τελειώνουν τα άρθρα. 

Από εδώ σου προτείνω να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε μαζί: 

• Τι σημαίνει για την Ελλάδα μία μόνιμη, παγιωμένη κατάσταση υπογεννητικότητας;
• Τι πρέπει να κάνουμε για να προσαρμοστούμε σε αυτή ως κράτος / κοινωνία;

Έλα να συζητήσουμε σήμερα για τις μεγάλες αλλαγές που θα χρειαστεί να υλοποιήσουμε στην κοινωνία μας (παρά το ότι δεν μας αρέσουν), αποδεχόμενοι ότι τις αλλαγές για την υπογεννητικότητα τις απορρίψαμε, στην πράξη.

Οι γεννήσεις ανά δεκαετία

Για να καταλάβουμε το μέγεθος των αλλαγών, σου προτείνω να δούμε την υπογεννητικότητα σε επίπεδο δεκαετιών, όχι κάθε χρόνου χωριστά. Έτσι θα αντιληφθούμε καλύτερα πόσοι Έλληνες μας λείπουν πλέον…

• Τη δεκαετία 1996 – 2005 γεννήθηκαν 1.033.001 άνθρωποι στην Ελλάδα
• Τη δεκαετία 2006 – 2015 είχαμε 1.052.942 γεννήσεις
• Τη δεκαετία 2016 – 2025 ήρθαν στον κόσμο 803.868 παιδιά στη χώρα μας

(Και αν η σημερινή τάση συνεχιστεί, μιας και δεν κάνουμε τίποτε σοβαρό για να αλλάξει, τότε…)

• Τη δεκαετία 2026 – 2035 οδηγούμαστε σε περίπου 600.000 – 650.000 γεννήσεις!

Δηλαδή θα μας λείψουν περίπου 400.000 (!) Έλληνες σε σχέση με την περίοδο 2006 – 2015, περίπου 40% μείωση!

Οι ερωτήσεις που προκύπτουν

Θα μας λείψουν λοιπόν εκατοντάδες χιλιάδες Ελληνίδες και Έλληνες τα επόμενα χρόνια, πιθανότατα ακόμη περισσότεροι από όσους εκτιμούμε σήμερα (μιας και η μη σοβαρή αντιμετώπιση του δημογραφικού μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη πιο βίαη πτώση των γεννήσεων). 

Αυτό το γεγονός (πια) οδηγεί σε πολλές νέες ερωτήσεις, που ως τώρα δεν έχουν τεθεί στον δημόσιο διάλογο:

(Υπενθυμίζω πως μία πρόσληψη στον δημόσιο τομέα σήμερα σημαίνει πως ο άνθρωπος που προσελήφθη θα παραμείνει στο δημόσιο για τις επόμενες δεκαετίες και η πρόσληψή του δεν εξυπηρετεί μόνο το σήμερα, αλλά κυρίως το μέλλον).

1. Χρειαζόμαστε το ίδιο μέγεθος εκπαιδευτικού συστήματος για 40% λιγότερους μαθητές;

Στην Ελλάδα οι πανίσχυροι συνδικαλιστές της εκπαίδευσης έχουν πείσει την πλειοψηφία του πληθυσμού πως «οι δάσκαλοι και οι καθηγητές είναι πάντα λιγότεροι από τις ανάγκες», όταν στην πράξη ίσως και να έχουμε τον μεγαλύτερο αριθμό εκπαιδευτικών ανά 1.000 μαθητές στην Ευρώπη. Ακόμη και σήμερα αποφεύγεται η πραγματική αξιολόγηση και έχουν δαιμονοποιηθεί οι εξετάσεις και η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων κάθε σχολείου, για να ξέρουμε ποιοι εκπαιδευτικοί κάνουν πραγματική δουλειά και ποιοι όχι. Εννοείται πως ακόμη και σήμερα άπειροι πολίτες πιστεύουν πως είναι υποχρέωση του κράτους να διορίσει στο δημόσιο κάθε νέα/νέο που σπούδασε πχ φιλολογία ή φυσική. 

Η αριστερίζουσα λογική έχει επικρατήσει στα σχολεία μας και τα αποτελέσματά της τα βλέπουμε καθημερινά γύρω μας.

Τώρα όμως πλέον οι μαθητές θα είναι πολύ λιγότεροι… 

• Με 40% λιγότερους μαθητές, θα συνεχίσουμε να προσλαμβάνουμε τον ίδιο αριθμό εκπαιδευτικών; 
• Θα κτίζουμε νέα σχολεία, αντί να επενδύσουμε μεγάλα ποσά στα υπάρχοντα για να προσφέρουμε άριστες συνθήκες μάθησης στα (λιγότερα) παιδιά; 
• Θα συνεχίσουμε να κρατάμε στα γραφεία των διευθύνσεων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης τόσους εκπαιδευτικούς, εφευρίσκοντας θέσεις και «ανάγκες» για να δικαιολογήσουμε την παρουσία τους εκεί; 

Προσωπικά θα ήθελα να μειωθεί ραγδαία ο αριθμός των προσλήψεων νέων εκπαιδευτικών αλλά να ΜΗ μειωθεί το κονδύλιο μισθοδοσίας τους, για να δώσουμε πολλά χρήματα στους εκπαιδευτικούς που κάνουν καλά τη δουλειά τους, να τους πληρώσουμε να κάνουν ιδιαίτερα σε παιδιά τα απογεύματα στον χώρο του σχολείου κλπ.

Αφού τα παιδιά λιγοστεύουν, ας φροντίσουμε τουλάχιστον να μηδενίσουμε το κόστος εκπαίδευσης που καταβάλλουν σήμερα οι γονείς τους (και είναι ένας από τους λόγους που δεν τολμούν να κάνουν παιδιά). 

Αν απλά συνεχίσουμε στον ίδιο ρυθμό χωρίς να υπάρχουν πλέον παιδιά, το κόστος που θα πληρώσουμε θα ανέλθει σε δεκάδες δις Ευρώ τις επόμενες δεκαετίες, χωρίς να υπάρχουν αρκετοί φορολογούμενοι του ιδιωτικού τομέα για να το σηκώσουν (ναι, όσο και αν σου φαίνεται παράξενο, ο ιδιωτικός τομέας πληρώνει το κόστος του δημοσίου τομέα).

Να δώσουμε τα δις Ευρώ, αλλά να πιάσουν τόπο! 

2. Μήπως είναι «εθνική πολιτική» να μείνουν ανοικτά σχολεία σε περιοχές χωρίς πολλές γεννήσεις, μιας και αν κλείσουν, σε 50 χρόνια δεν θα υπάρχει Έλληνας εκεί;

Τον Μάρτιο ήμουν στην Αλεξανδρούπολη, στα πλαίσια της περιοδείας που κάναμε μαζί με τον Στράτο Παραδιά για την παρουσίαση του βιβλίου μας «Αγοράζω Σπίτι». Εκεί μου είπαν αρκετοί άνθρωποι πως στο βόρειο τμήμα του νομού υπάρχουν δεκάδες χωριά όπου δεν γεννήθηκε κανένα παιδί πέρσι. 

Στο διαδίκτυο διαβάζουμε ότι το 2025 σε 706 δημοτικές ενότητες (πρώην δήμους) της Ελλάδας δεν γεννήθηκε παιδί = το πρόβλημα είναι εθνικής εμβέλειας.

Εννοείται πως η χώρα μας δεν έκανε τίποτε για να συγκρατήσει τον κόσμο στην περιφέρεια τα προηγούμενα χρόνια, τους οδήγησε στην Αττική, τη Θεσσαλονίκη και άλλα 3 – 4 αστικά κέντρα. Τώρα ζούμε τις συνέπειες αυτής της συνειδητής επιλογής.Μπορεί να μιλάμε συχνά για την ανάγκη αποκέντρωσης, όμως στην πράξη δεν βλέπουμε έργα προς αυτή την κατεύθυνση και σχεδόν πάντα όσοι την αναφέρουν, προτείνουν να φύγουν (οι άλλοι).

Τώρα όμως με 40% λιγότερες γεννήσεις… 

• Μήπως ήρθε η ώρα να διαλέξουμε σημεία σε κάθε νομό όπου θα κρατήσουμε σχολεία ακόμη και για ελάχιστα παιδιά και (δυστυχώς) να κλείσουμε γειτονικά στην περιοχή, που έχουν ελάχιστα παιδιά; 
• Μήπως πρέπει συνδυαστικά να ετοιμαστεί ένα πρόγραμμα επιδότησης των μετακινήσεων για τα παιδιά που πχ θα μένουν σε διπλανό χωριό κλπ;
• Θα αποφασίσουμε ως κοινωνία την ανάγκη επιδότησης και διατήρησης πλήρως λειτουργικών σχολείων σε νησιά και περιοχές με ελάχιστες γεννήσεις για εθνικούς λόγους;
• Ή τα επόμενα χρόνια θα δούμε πάσης φύσεως «ειδικούς για τα παιδιά των άλλων» να μας λένε ότι «θα εκπαιδευθούν εξ’ αποστάσεως τα παιδιά αυτά»;

Ναι, τα επόμενα χρόνια θα μπει θέμα διατήρησης σχολείων σε περιοχές χωρίς γεννήσεις και είναι ανάγκη να το δούμε από νωρίς και (επιτέλους) να συμφωνήσουν όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα σε θέματα όπως αυτό.

3. Χρειαζόμαστε το ίδιο σύστημα υγείας, όταν οι γεννήσεις καταρρέουν και οι ηλικιωμένοι θα αυξάνονται για τις επόμενες δεκαετίες;

Από την ώρα που δεν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε με γενναίες πράξεις την υπογεννητικότητα, είναι ανάγκη να δούμε κατάματα άλλη μία πραγματικότητα: Το Εθνικό Σύστημα Υγείας που έχουμε (που προσωπικά βρίσκω καλύτερο από αυτό πολλών άλλων χωρών, παρά τη λάθος επιλογή των χαμηλών αμοιβών σε γιατρούς και νοσηλευτικό προσωπικό) μέχρι τώρα είχε δομηθεί με άλλα δεδομένα διαστρωμάτωσης του πληθυσμού. 

Τώρα που οι γεννήσεις θα λιγοστέψουν πολύ, ενώ οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας θα αυξηθούν, θα χρειαστεί να σχεδιάσουμε ξανά το μοντέλο δημόσιας περίθαλψης των συμπολιτών μας, κατευθύνοντας περισσότερα κονδύλια και επενδύσεις στη φροντίδα και ίαση των ενήλικων πολιτών. 

Εννοείται πως δεν υπάρχει θέμα εγκατάλειψης της φροντίδας για τα παιδιά, όμως αυτά θα λιγοστέψουν και δεν νομίζω να περάσουν πολλά χρόνια πριν ακούσουμε έναν υπουργό υγείας να μας λέει πως πχ θα συγκεντρωθούν οι μεγάλες δομές ιατρικής φροντίδας για παιδιά στις μεγάλες πόλεις. 

Αυτό φυσικά θα έρθει σε αντίθεση με το ακριβώς παραπάνω θέμα, μιας και αν δεν υπάρχει ιατρική φροντίδα στην περιφέρεια όπου οι γεννήσεις λιγοστεύουν, αυτές θα μειωθοιύν ακόμη περισσότερο… 

= η υπογεννητικότητα θα μας οδηγήσει σε πολλές δύσκολες επιλογές (που πιθανότατα όλοι θα προσπαθήσουν να αποφύγουν, μέχρι να τις κάνει αυτός που θα «κληθεί να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά»).

Πάντως αν δεν έχουμε γεννήσεις σε μία περιοχή (και αποφασίσαμε ότι δεν θα δώσουμε μεγάλα κίνητρα για να αλλάξει αυτό), θα κληθούμε να σχεδιάσουμε ξανά τις υπηρεσίες υγείας εκεί. 

4. Χρειαζόμαστε τον ίδιο δημόσιο τομέα, για να εξυπηρετήσει σταδιακά πολύ λιγότερους πολίτες τις επόμενες δεκαετίες;

Σήμερα στην Ελλάδα ο δημόσιος τομέας συνεχίζει να:

• Αποτελείται από ένα συνδυασμό Α. Ανθρώπων που εργάζονται σκληρά και κακοπληρώνονται και Β. Ανθρώπων που «δεν κουράζονται και πολύ»
• Διαθέτει «εστίες υπεράριθμων» (με «καθήκοντα» που έχουν εφευρεθεί, για να εμφανίζεται ανάγκη απασχόλησης όλων), με μικρή προσφορά προς τους πολίτες
• Έχει και υπηρεσίες πραγματικά υποστελεχωμένες, με εργαζομένους που δουλεύουν πολύ και δεν έχουν βοήθεια από άλλους που «κάθονται»
• Μην αξιολογεί στην πραγματικότητα τους υπαλλήλους του
• Μην πληρώνει τους υπαλλήλους με βάση την αξία και την απόδοσή τους
• Παραμένει σε πολλές περιπτώσεις «αιχμάλωτος» συνδικαλιστών 
• Μην προσαρμόζεται στην τεχνολογία αιχμής του σήμερα

Τα επόμενα χρόνια η μείωση του πληθυσμού θα προχωρήσει γρήγορα. Έχοντας αποδεχθεί πως δεν μας ενδιαφέρει να την αντιστρέψουμε (είπαμε, αν αύριο υπάρξει +1 δις Ευρώ διαθέσιμο, η πλειοψηφία θα πει να δοθεί για συντάξεις, όχι για περισσότερα παιδιά), ίσως μπορούμε να τη δούμε ως μία «ευκαιρία» για να κάνουμε τις αλλαγές που δεν έγιναν ποτέ.

Χάνοντας εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες τα επόμενα χρόνια, νομίζω πως είναι ξεκάθαρο ότι η υπογεννητικότητα θα πρέπει να μας οδηγήσει σε τομές και στον δημόσιο τομέα:

• Επανασχεδιασμό από το μηδέν του δημοσίου τομέα
• Αυτοματοποίηση των πάντων, που θα οδηγήσει σε… 
• … μείωση του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων, με εθελουσια έξοδο, αλλά και με την απλή διαδικασία της συνταξιοδότησης περισσότερων από όσους θα προσλάβουμε
• Αξιολόγηση και αύξηση μισθών με βάση την απόδοση των υπαλλήλων

Θα σου θυμίσω και κάτι που δεν αρέσει: 

1. Λιγότεροι ενεργοί πολίτες στον ιδιωτικό τομέα = λιγότερα κρατικά έσοδα
2. Λιγότερα κρατικά έσοδα = λιγότερα διαθέσιμα χρήματα για να πληρώνουμε δημοσίους υπαλλήλους (είπαμε, χωρίς ιδιωτικό τομέα, δεν υπάρχουν λεφτά για να πληρωθούν οι δημόσιοι υπάλληλοι)
3. Προς το παρόν υπερ-φορολογούμε όλους τους υπόλοιπους και υπο-αμείβουμε τους άξιους δημοσίους υπαλλήλους, για να συνεχίσουμε να συντηρούμε το σημερινό μοντέλο… 
4. Σε 10 χρόνια, με 600.000+ λιγότερους ενεργούς πολίτες, θα συνεχίσουμε να κάνουμε το ίδιο;

Ο στόχος πρέπει να είναι ξεκάθαρος: Μείωση του μεγέθους του δημοσίου τομέα και (πολύ) καλύτερη αμοιβή των δημοσίων υπαλλήλων που πραγματικά το αξίζουν.

Είναι φθηνότερο να αντιμετωπίσουμε την υπογεννητικότητα, παρά τις επιπτώσεις της

Αν έχεις διαβάσει ως εδώ, πιθανόν να σκέφτεσαι: «Γιατί να χάσουμε τόσες δεκάδες / εκατοντάδες δις Ευρώ και να διαλύσουμε τα πάντα στη χώρα μας; Δεν είναι πιο φθηνό να πληρώσουμε 15.000 Ευρώ για το 2^ο παιδί και 25.000 Ευρώ για το 3^ο και κάθε επόμενο; Φυσικά και είναι, όμως στη χώρα μας αποφεύγουμε τις τολμηρές λύσεις και προτιμάμε τις επώδυνες, όταν πλέον «έχει φτάσει ο κόμπος στο χτένι». 

Ναι, θα ήταν ΠΟΛΥ φθηνότερο και συμφερότερο για την πατρίδα μας να επενδύσουμε στην αναστροφή της κατάρρευσης των γεννήσεων, αλλά δεν δείχνουμε ενδιαφέρον για κάτι τέτοιο. Για αυτό και φέτος το καλοκαίρι θα σου γράψω για την «επόμενη μέρα» που έρχεται. 

Μόνο οι «ψυχικά ανέτοιμοι» μπορούν να ισχυριστούν ότι με τις γεννήσεις να καταρρέουν η Ελλάδα δεν θα αλλάξει και δεν θα απαιτηθούν τεράστιες αλλαγές για να παραμείνει όρθια. Σου ανέφερα σήμερα την Παιδεία, την Υγεία και το Κράτος. Δεν συμπεριέλαβα τον Στρατό, γιατί το τελευταίο 12μηνο είδα να γίνονται εξαγγελίες προς αυτή την κατεύθυνση, μακάρι και να υλοποιηθούν. 

Το στοίχημα της υπογεννητικότητας σχεδόν το έχουμε χάσει οριστικά και κάθε χρόνο θα απαιτείται μεγαλύτερο κόστος για να αναστρέψουμε την τάση μείωσης των γεννήσεων. 

Αν δείξουμε σοβαρότητα, ίσως μπορούμε να προλάβουμε να προετοιμαστούμε για τις επιπτώσεις της υπογεννητικότητας, πριν αυτές κάνουν ανυπολόγιστη ζημιά στην πατρίδα μας…

Εσύ τι γνώμη έχεις;

Και μην ξεχνάς: Μαζί είμαστε πιο δυνατοί!

Ηλίας Παπαγεωργιάδης

ilias@iliaspapageorgiadis.com

Ο Ηλίας Π. Παπαγεωργιάδης διευθύνει τον όμιλο εταιρειών MORE (εμπόριο, συμβουλευτική, λογιστική εταιρεία, ακίνητα). Στην Ελλάδα είναι μέλος της Taurus Development που αναπτύσσει οικιστικά έργα στα Βόρεια Προάστια της Αθήνας, επίσης είναι αναλυτής της αγοράς ακινήτων και ταυτόχρονα συμβουλεύει 300+ επενδυτές και μικρομεσαίους επιχειρηματίες στην Ελλάδα, την Κύπρο και τη Ρουμανία. 

Κυκλοφορεί το βιβλίο που έγραψαν ο Στράτος Παραδιάς και ο Ηλίας Παπαγεωργιάδης με τίτλο «Αγοράζω Σπίτι», όπου απλά και ξεκάθαρα εξηγούν τα πάντα για την αγορά, διαχείριση, ενοικίαση και πώληση ενός ακινήτου στην Ελλάδα σήμερα. Το βιβλίο προλόγισε ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας.